هنرِ نوشتن

شروع موضوع توسط sparrow ‏26/5/12 در انجمن شاعران و اشعار

تاپیک هنرِ نوشتن تالار شاعران و اشعار در persian-music.org.

  1. sparrow

    sparrow مدیر تالار شعر و ترانه تیم مدیریت مدیر تالار

    تاریخ عضویت:
    ‏12/8/09
    ارسال ها:
    396
    محل سکونت:
    شیراز
    امتیازات:
    +1,707 / 0 / -2
    این موضوع را به خواست برخی دوستان ایجاد می کنم. در صورت استقبال، و در ادامه، می توانیم به توضیح آرایه های ادبی رایج در نظم و نثر بپردازیم. امیدوارم در کنار هم مطالب مفیدی بیاموزیم. از آنجا که ادبیات، تخصص من نیست، به کمک همۀ شما دوستان نیاز خواهم داشت. پیش از آغاز، تاکید می کنم که هنر نوشتن، حاصل نمی شود، مگر با تمرین و تکرار.

    بخش اول:

    برای شروع این مطلب؛ فرض می کنم آنقدر شعر و ترانۀ صحیح خوانده اید که نیازی به توضیحاتی از قبیل ردیف و قواعد عروض و قافیه نباشد. در غیر این صورت، اینجا را ببینید:
    https://www.persian-music.org/15760...ا-شعر-رو-تحلیل-و-بررسی-کنید-2.html#post124204
    و اینجا را:
    https://www.persian-music.org/15760...طفا-شعر-رو-تحلیل-و-بررسی-کنید.html#post124046

    اگر با مواردی که ذکر شد به شکل علمی آشنایی ندارید، نگران نباشید. شعر بخوانید!! شعرهایی بخوانید که ارزش خواندن داشته باشند. در صورت نیاز، می توانم نمونه هایی معرفی کنم.

    یک ترانه یا شعر را؛ تخیل است که آغاز می کند. چشم های شما، باید متفاوت ببینند و گوش هایتان متفاوت بشنوند. هر صحنه؛ یا صدای معمولی می تواند موضوع یک ترانه باشد؛ به این شرط که به شکل تازه ای آن را بیان کنید.
    از به کاربردن عبارات تکراری دست بکشید. سعی نکنید همیشه یک داستان را از آغاز تا پایان پیش ببرید. می توانید از آخر شروع کنید و به اول برگردید یا حتی از میانۀ داستان شروع کنید.

    انتخاب قالب ترانه با شماست، مگر اینکه از قبل، قراری با خودتان، یا دیگری (برای مثال آهنگساز) گذاشته باشید.
    نیازی نیست که همیشه، یک مسیر مشخص را طی کنید. می توانید جای برخی از مصرع ها را خالی بگذارید و ادامه دهید تا مقصد نزدیک تر شود. اگر بنای مستحکمی ساخته باشید، برای پر کردن جاهای خالی وقت خواهید داشت. در غیر اینصورت، یک موضوع دیگر انتخاب کنید.
    نوشته ای که از نظر شما، کامل و بی نقص است، از دیدگاه مخاطبان، می تواند مُشتی واژۀ نامفهوم جلوه کند. پس، مفاهیمی که فقط برای شما و چند نفر دیگر قابل درک است، بهتر است بین خودتان بماند، مگر اینکه توضیح کافی برای هر نکتۀ مبهمی ارائه کنید.

    مشورت بگیرید. با کسی صحبت کنید که دیدگاهش شبیه شما نباشد و در عین حال، نا امیدتان نکند.
     
    • خوشم اومد خوشم اومد x 19
  2. sparrow

    sparrow مدیر تالار شعر و ترانه تیم مدیریت مدیر تالار

    تاریخ عضویت:
    ‏12/8/09
    ارسال ها:
    396
    محل سکونت:
    شیراز
    امتیازات:
    +1,707 / 0 / -2
    بخش دوم:

    1. در هنر، تمام قوانین انعطاف پذیرند به شرطی که بدانیم چه می کنیم. پس تا آن روز، که به درجۀ استادی برسیم، شاگرد باقی می مانیم و قانون شکنی نمی کنیم!!

    قوانین حاکم بر شعر و ترانه، یکی هستند جز در یک مورد خاص: ترانه بر بستر موسیقی جاری می شود.
    اما این تفاوت؛ دلیل بر این نیست که یک شعر، نمی تواند ترانه باشد. پس بین شعر و ترانه، خط جدایی نکشیم!!

    2. هر نوشتۀ موزون و مقفایی؛ شعر نیست!! هر گفتۀ آهنگینی ترانه نیست!!
    شعر و ترانه، زمانی متجلی می شوند که بیانگر احساساتی خالص باشند یا تصویرگر صحنه ای که در دیگران، احساسی برانگیزد.
    اگر از آغاز تا پایان از دوست داشتن یا جدایی بگویید، بدون هیچ ترکیب جدیدی، بدون ایجاد تصویری که در مخاطب اثر کند، مثل اینست که بگویید امروز هوا ابری است!! در حالی که استاد اخوان ثالث می گوید:
    آسمانش را گرفته تنگ در آغوش / ابر، با آن پوستین سرد نمناکش

    3. در پایان جلسۀ دوم این شعر را مطالعه کنید:
    https://www.persian-music.org/18200-مرگ-قو-دکتر-مهدی-حمیدی-شیرازی.html#post140249

    در بخش های بعدی، به معرفی برخی از قالب های شعر و چند آرایۀ ادبی می پردازیم.
     
    • خوشم اومد خوشم اومد x 16
  3. sparrow

    sparrow مدیر تالار شعر و ترانه تیم مدیریت مدیر تالار

    تاریخ عضویت:
    ‏12/8/09
    ارسال ها:
    396
    محل سکونت:
    شیراز
    امتیازات:
    +1,707 / 0 / -2
    بخش سوم:

    تعاریف مختصر
    مصرع: کوچکترین واحد شعر است. مثال: من و گنجشکای خونه
    بیت: هر دو مصرع را یک بیت گویند. مثال: من و گنجشکای خونه / دیدنت عادتمونه
    ردیف: کلماتی که در پایان هر مصرع یا بیت، عیناً تکرار می شوند. مثال: شنیدم که چون قوی زیبا بمیرد / فریبنده زاد و فریبا بمیرد
    قافیه: کلماتی که حرف یا حروف آخر آنها یکسانند. مثال: شنیدم که چون قوی زیبا بمیرد / فریبنده زاد و فریبا بمیرد

    معرفی قالب های شعری رایج:


    1. غزل:
    در غزل، مصراع اول با مصرع های زوج هم قافیه است
    ردیف ممکنست وجود داشته باشد یا نداشته باشد.
    این علامت ☺ نشان دهندۀ قافیه است

    ____________ ☺ ____________ ☺
    ____________ ____________ ☺
    ____________ ____________ ☺
    ____________ ____________ ☺

    در غزل، بیش از هرچیز، سخن از عشق است.
    تخلص در غزل، آوردن نام یا نام هنری شاعر است در بیت آخر. مثال: میان عاشق ومعشوق هیچ حایل نیست/تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز

    2. مثنوی: یا دوتایی، قالبی است برای سرودن اشعار طولانی، چون هر بیت قافیۀ جداگانه دارد.

    ____________ ☺ ____________ ☺
    ____________ ☻ ____________ ☻
    ____________ ♥ ____________ ♥
    ____________ ♦ ____________ ♦

    3. قطعه: در این قالب، مصرع های زوج هم قافیه اند.

    ____________ ____________ ☺
    ____________ ____________ ☺
    ____________ ____________ ☺
    ____________ ____________ ☺

    4. قصیده: ظاهر قصیده، شبیه غزل است، اما در محتوا و تعداد ابیات با هم متفاوتند

    تخلص در قصیده، با تخلص در غزل متفاوت است.

    غزل را برای سرودن از عشق انتخاب می کنند. تعداد بیت های غزل کم است، معمولا کمتر از پانزده.
    اشعار حافظ نمونه های بی نظیری از غزل هستند. همچنین ترانۀ مرگ قو. این قالب را برای سرودن ترانه می توان به کار برد.
    اما قصیده، قالبی است برای مدیحه سرایی، پند و اندرز، بیان اندوه و سوگواری یا توصیف طبیعت؛ با تعداد ابیات زیاد، پانزده یا بیشتر، که موجب می شود برای سرودن ترانه کارایی نداشته باشد.
    یکی از نمونه های معروف قصاید، قصیدۀ ایوان مدائن است، از خاقانی شروانی.

    5- چهار پاره: هر دو بیت قافیۀ یکسان دارند، اما در قطعه در تمام مصرع های زوج قافیه تغییر نمی کند.

    چهار پاره:

    __________ __________☺
    __________ __________☺
    __________ __________☻
    __________ __________☻
    __________ __________ ♥
    __________ __________ ♥
     
    آخرین ویرایش توسط یکی از مدیران: ‏24/6/12
    • خوشم اومد خوشم اومد x 15
  4. sparrow

    sparrow مدیر تالار شعر و ترانه تیم مدیریت مدیر تالار

    تاریخ عضویت:
    ‏12/8/09
    ارسال ها:
    396
    محل سکونت:
    شیراز
    امتیازات:
    +1,707 / 0 / -2
    وزن و هجا
    زبان پارسی ما دو گونه هجا دارد:

    کوتاه که از صامت و یک مصوت کوتاه به وجود می آید مانند (رَ، رِ، رُ )
    بلند که خود دو گونه است: 1. شامل یک صامت و یک مصوت بلند (را؛ رو؛ ری) 2. دو صامت و مصوتی که میان آنهاست ( رَد، رُد، رِد)
    فراموش نکنید که اگر پس از( آ)، (او) و (ای) دو صامت موجود باشد، صامت دوم محذوف است. مثال: ماست (ت محذوف)

    فراموش نکنید که در فارسی دری؛ غیر از فتحه، کسره و ضمه؛ مصوت دیگری نیز وجود دارد به نام (کسره مختلسه).
    این مصوت بعد از صامت هایی می آید که پیش از آنها هجای بلند آمده و پس از آنها، مصوتی نباشد. مانند (ر) در (کارگر). این صامت در پایان مصرع محذوف به شمار می آید مانند (ت) در (رفت).

    همچنین اگر (ی) پیش از (آ) و (او) بیاید؛ کسره به شمار می رود، مانند (بیا): بِ یا

    وزن در واقع همان الگوی چیدن صامت ها و مصوت هاست.
    وقتی با وزن سروکار داشته باشیم، حتماً باید گونۀ ملفوظ شعر یا ترانه را مورد توجه قرار دهیم، نه شکل مکتوب آن را.

    تعاریف مختصر:
    تقطیع: شبیه بخش کردن است با یک تفاوت؛ وقتی تقطیع می کنیم به شکل ملفوظ مصرع توجه می کنیم.
    مثالی از بخش کردن: گفتم که ماه من شو/ گفتا اگر برآید گف تم کِ ما هِ من شو/ گف تا اَ گر بر آ ید
    مثالی از تقطیع: گفتم که ماه من شو/ گفتا اگر برآید گف تم کِ ما هِ من شو/ گف تا اَ گر بَ را ید

    عروض: علمی است شبیه خط کش!! با یک تفاوت: عروض، خط کشی است که آن را بعد از کشیدن خط (سرودن شعر) استفاده می کنیم برای اینکه ببینیم خطی که کشیده ایم صاف هست یا نه.

    افاعیل: وزن شعر را با استفاده از افاعیل می سنجند. فعول؛ فاعلاتن ؛ مستفعلن و ... نمونه هایی از افاعیل هستند که با سه حرف اصلی (ف ع ل) ساخته می شوند.

    برای تشخیص وزن؛ نخست تقطیع را انجام می دهیم.
    سپس هجاهای کوتاه و بلند را مشخص می کنیم و در آخر؛ با استفاده از جداولی که می توانید با یک جستجوی ساده در اینترنت؛ آنها را بیابید، یا با تکیه بر دانش خود وزن را تشخیص می دهیم.

    برای مثال: دل هر دو بیدادگر پر نهیب / که اختر همی رفت سوی نشیب

    [TABLE="class: grid, width: 500, align: center"]
    [TR]
    [TD]دِ[/TD]
    [TD]لِ[/TD]
    [TD]هر[/TD]
    [TD]دُ[/TD]
    [TD]بی[/TD]
    [TD]دا[/TD]
    [TD]دِ[/TD]
    [TD]گر[/TD]
    [TD]پُر[/TD]
    [TD]نَ[/TD]
    [TD]هی[/TD]
    [TD]ب[/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]کِ[/TD]
    [TD]اَخ[/TD]
    [TD]تَر[/TD]
    [TD]هَ[/TD]
    [TD]می[/TD]
    [TD]رَف[/TD]
    [TD]تِ[/TD]
    [TD]سو[/TD]
    [TD]یِ[/TD]
    [TD]نَ[/TD]
    [TD]شی[/TD]
    [TD]ب[/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]u[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD]u[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD]u[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD]u[/TD]
    [TD]-[/TD]
    [TD][/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]ف
    [/TD]
    [TD]عو
    [/TD]
    [TD]لن
    [/TD]
    [TD]ف
    [/TD]
    [TD]عو
    [/TD]
    [TD]لن
    [/TD]
    [TD]ف
    [/TD]
    [TD]عو
    [/TD]
    [TD]لن
    [/TD]
    [TD]ف
    [/TD]
    [TD]عل
    [/TD]
    [TD][/TD]
    [/TR]
    [/TABLE]

    u: هجای کوتاه
    -: هجای بلند
     
    • خوشم اومد خوشم اومد x 11
  5. setare

    setare ترانه سرا عضو سایت هنرمند

    تاریخ عضویت:
    ‏27/2/11
    ارسال ها:
    347
    محل سکونت:
    کرمان
    امتیازات:
    +210 / 0 / -0
    نرم افزار:
    energyxt
    ممنون از این نوشته های پر بار.میشه خواهش کنم درمورد جدول بیشتر توضیح بدین.مثلا سطر اول چرا (دِ) شده هجای کوتاه و (لِ) شده هجای بلند
     
    • خوشم اومد خوشم اومد x 1
  6. sparrow

    sparrow مدیر تالار شعر و ترانه تیم مدیریت مدیر تالار

    تاریخ عضویت:
    ‏12/8/09
    ارسال ها:
    396
    محل سکونت:
    شیراز
    امتیازات:
    +1,707 / 0 / -2
    در موارد خاصی، امکان بلند تلقی کردن برخی هجاهای کوتاه وجود دارد که از اختیارات شاعری است.
     
    • خوشم اومد خوشم اومد x 2
بارگذاری...