«ویژگی های شعر حافظ»

شروع موضوع توسط neda ‏25/8/09 در انجمن شاعران و اشعار کهن

تاپیک «ویژگی های شعر حافظ» تالار شاعران و اشعار کهن در persian-music.org.

  1. neda

    neda عضو سایت

    تاریخ عضویت:
    ‏17/8/09
    ارسال ها:
    55
    محل سکونت:
    نوشهر
    امتیازات:
    +12 / 0 / -0
    نرم افزار:
    ویژگی های شعر حافظ

    برخی از مهم ترین ابعاد هنری در شعر حافظ عبارتند از:
    1- رمز پردازی و حضور سمبولیسم غنی
    رمزپردازی و حضور سمبولیسم شعر حافظ را خانه راز کرده است و بدان وجوه گوناگون بخشیده است. شعر وی بیش از هر چیز به آینه ای می ماند که صورت مخاطبانش را در خود می نمایاند، و این موضوع به دلیل حضور سرشار نمادها و سمبول هایی است که حافظ در اشعارش آفریده است و یا به سمبولهای موجود در سنت شعر فارسی روحی حافظانه دمیده است.
    چنان که در بیت زیر "شب تاریک" و "گرداب هایل" و . . . را می توان به وجوه گوناگون عرفانی، اجتماعی و شخصی تفسیر و تأویل کرد:
    شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل
    کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها
    2- رعایت دقیق و ظریف تناسبات هنری در فضای کلی ادبیات این تناسبات که در لفظ قدما (البته در معنایی محدودتر "مراعات النظیر" نامیده می شد) ،در شعر حافظ از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.
    به روابط حاکم بر اجزاء این ادبیات دقت کنید:
    ز شوق نرگس مست بلند بالایی
    چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم
    شدم فسانه به سرگشتگی که ابروی دوست
    کشیده در خم چوگان خویش، چون گویم
    3- لحن مناسب و شور افکن شاعر در آغاز شعرها
    ادبیات شروع هر غزل قابل تأمل و درنگ است. به اقتضای موضوع و مضمون، شاعر بزرگ لحنی خاص را برای شروع غزلهای خود در نظر می گیرد، این لحنها گاه حماسی و شورآفرین است و گاه رندانه و طنزآمیز و زمانی نیز حسرتبار و اندوهگین.
    بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
    فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم
    ***
    من و انکار شراب این چه حکابت باشد
    غالباً این قدرم عقل و کفایت باشد
    ***
    ما آزموده ایم در این شهر بخت خویش
    باید برون کشید از این ورطه رخت خویش
    4- طنز
    زبان رندانه شعر حافظ به طنزتکیه کرده است. طنز ظرفیت بیانی شعر او را تا سر حد امکان گسترش داده و بدان شور و حیاتی عمیق بخشیده است. حافظ به مدد طنز، به بیان ناگفته ها در عین ظرافت و گزندگی پرداخته و نوش و نیش را در کنار هم گرد آورده است.
    پادشاه و محتسب و زاهد ریاکار، و حتی خود شاعر در آماج طعن و طنز شعرهای او هستند:
    فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد
    که می حرام، ولی به ز مال اوقافست
    باده با محتسب شهر ننوشی زنهار
    بخوردباده ات و سنگ به جام اندازد
    5- ایهام و ابهام
    شعر حافظ، شعر ایهام و ابهام است، ابهام شعر حافظ لذتبخش و رازناک است.
    نقش موثر ایهام در شعر حافظ را می توان از چند نظر تفسیر کرد:
    اول، آن که حافظ به اقتضای هنرمندی و شاعریش می کوشیده است تا شعر خود را به ناب ترین حالت ممکن صورت بخشد و از آنجا که ابهام جزء لاینفک شعر ناب محسوب میشود، حافظ از بیشترین سود و بهره را از آن برده است.
    دوم آن که زمان پرفتنه حافظ، از ظاهر معترض زبانی خاص طلب می کرد؛ زبانی که قابل تفسیر به مواضع مختلف باشد و شاعر با رویکردی که به ایهام و سمبول و طنز داشت، توانست چنین زبان شگفت انگیزی را ابداع کند؛ زبانی که هم قابلیت بیان ناگفته ها را داشت و هم سراینده اش را از فتنه های زمان در امان می داشت.
    سوم آن که در سنن عرفانی آشکار کردن اسرار ناپسند شمرده می شود و شاعر و عارف متفکر، مجبور به آموختن زبان رمز است و راز آموزی عارفانه زبانی خاص دارد. از آن جا که حافظ شاعری با تعلقات عمیق عرفانی است، بی ربط نیست که از ایهام به عالیترین شکلش بهره بگیرد:
    دی می شد و گفتم صنما عهد به جای آر
    گفتا غلطی خواجه، دراین عهد وفا نیست
    ایهام در کلمه "عهد" به معنای "زمانه" و "پیمان"
    دل دادمش به مژده و خجلت همی برم
    زبن نقدقلب خویش که کردم نثار دوست
    ایهام در ترکیب "نقد قلب" به معنای "نقددل" و "سکه قلابی"
    عمرتان باد و مرادهای ساقیان بزم جم
    گر چه جام ما نشد پر می به دوران شما
    ایهام در کلمه "دوران" به معنای "عهد و دوره" و "دورگردانی ساغر"
    تفکر حافظ عمیق و زنده پویا و ریشه دار و در خروشی حماسی است. شعر حافظ بیت الغزل معرفت است.

    منبع: http://daneshnameh.roshd.ir
     
    آخرین ویرایش توسط یکی از مدیران: ‏25/8/09
بارگذاری...