1. رد اعلامیه
  2. بخش مرکز دانلود افتتاح شد، توضیحات بیشتر را در این لینک بخوانید.
    رد اعلامیه
  3. بخش مقالات افتتاح شد، توضیحات بیشتر را در این لینک بخوانید.
    رد اعلامیه

هارپ، چنگ، فرهنگ!

توسط Farhood, ‏9/9/18 | | |
  1. وقتی داشتم ویدئوی نوازندگی هارپ توسط نوازنده ی 9 ساله (Alisa Sadikova) رو در بخش گالری آپلود میکردم، داشتم به این فکر میکردم که ما در ایران چند نفر نوازنده ی هارپ در سطح حرفه ای داریم؟ خانم آذرنوش صدرسالک رو که از قدیم میدونستم، ولی گفتم یه سرچی بکنم ببینم الآن چند نفر داریم. بعد از کلّی کلنجار در وب دیدم کماکان همین یک نفر رو داریم. از 40 سال پیش تا الآن کسی اضافه نشده. نمیدونم شاید همین یک نفر کافی بوده برای یک کشور 80 ملیونی. البته گویا اخیراً خانمی بنام فتانه شاهین هم حظور پیدا کردند، ولی ظاهراً تخصص ایشون آموزش نوازندگی هارپ هست، نه نوازندگی حرفه ای.

    harp_PNG1.png

    رفتم تو فکر! گفتم آخه در عصری که در ایران کپی کردنِ فرهنگها از طریق اینترنت اینقدر رواج پیدا کرده، رو چه حسابی این ساز نادیده گرفته شده؟ این همه سینه چاکِ گیتار داریم در ایران که کِیسِ خالیِ گیتار رو کول میکنن و در خیابونها پرسه میزنن، چرا کسی به طرف هارپ نمیاد؟ نکنه این هم که به نوعی یک ساز زنانه محسوب میشه، پا به پای زنهای اونجا محجور قرار گرفته؟ حالا داشتن فقط یک نوازنده ی هارپ در 40 سال پیش که جمعیت کشور 30 ملیون بود شاید توجیهی داشت، ولی الآن چرا؟ شاید این موضوع هم باید "مُد" بشه تا کَسی متوجه حظور این ساز بشه. اون موقع هم دیگه توی هر دستشویی هم میشه این ساز رو دید! مثل عمل کردن دماغ. (حاشیه: یکی از دوستهام دوسال پیش تورِ ایران رفته بود میگفت اکثر جوانها دماغشون رو عمل کرده بودن. دلیل خاصی داره؟ گفتم: نمیدونم احتمالاً دماغِ طبیعیِ نسل جدید خیلی زشت و بی ریخته!)

    خانم صدر سالک از 41 سال پیش تنها نوازنده ی حرفه ای هارپ در ایران بوده. تعداد بسیار معدودی هم در این میان شروع کردند، ولی یا از نیمه رها کردند و یا مهاجرت کردند به کشورهای دیگه. تازه اگر از لوریس چکناواریان سوال کنید، معتقده که ما در ایران نوازنده ی هارپ اصلاً نداریم:

    "بنده در ایران حتی یک نفر را هم نمی‌شناسم که نوازنده‌ی حرفه‌ای هارپ باشد و یا حرفه‌ای هارپ بسازد. در ایران هیچ نوازنده هارپی که به صورت حرفه‌ای به این ساز تسلط داشته باشد وجود ندارد. من همیشه در قطعاتم از این ساز استفاده می‌کنم و اگر قرار باشد این کار را در ایران انجام دهم از نوازنده‌ خارجی بهره می‌گیرم."

    خب بعد از این جملاتِ چکناواریان، تنها چیزی که برای آدم میمونه احساس تأسفه. محجور موندن این ساز فقط در میان مردم نیست. من کلّی آهنگساز ایرانی میشناسم که ساز هارپ رو از نزدیک حتّی ندیدند! آهنگساز پاپ و راک هم نیستند، برای فیلمها و سریالهای ایرانی موسیقی مینویسند. 90 درصدِ اینها که البته در قطعاتشون هارپ استفاده نمیکنند. به هرحال استفاده از یک ساز در ارکستر، هم شناخت کافی لازم داره و هم ذوقِ نوشتن برای اون ساز. 10 درصد مابقی هم که از سمپل لایبرری ها استفاده میکنن. من البته پیشترها هم شاهدِ چند مورد بودم که در کنسرتهای کلاسیک که در تالار وحدت تهران بعضاً اجرا میشد، به هر دلیلی که خانم صدر سالک نمیتونست بیاد برای اجرا، کلاً پارتِ هارپ رو از قطعه حذف میکردند.

    سنگینیِ این موضوع برای من این نیست که "چرا نوازنده نداریم تا بیاد کار دیگران رو بزنه". اینه که نگاه ما مستقل نیست. افکار ما همیشه پیرو و وابسته است. این اذیت کننده تر از نقص در ارکستر سمفونیکه. همیشه منتظریم تا دیگران کاری رو انجام بدن بعد ما هجوم بیاریم و ازش تقلید کنیم. هیچوقت نگاه ما به دل خودمون نیست، همیشه چپ و راست رو دید میزنیم. به رغم ادعایی که داریم، برای ما اعتبار تصمیم های شخصیِ دیگران، بیشتر از اعتبار تصمیم های شخصیِ ما برای خودمونه. این ناهنجاری فرهنگی نمیدونم تا کِی قراره ادامه پیدا کنه.

    این ساز البته آنچنان هم ناشناخته نیست بین مردم ما. چون من در ایران که بودم خیلی پیش اومده بود که موقع صحبت کردن از هارپ، مثلاً یکی برگرده بگه: "آقا هارپ نه، چنگ بگو"! چرا؟ "چون این ساز ایرانی بوده که اروپایی ها بردند روش کار کردند و اسمشو گذاشتن هارپ"!!:hilarious-10: ظاهراً این "ایرانی بودن" برای ما مهمتر از خود ساز هست (مثل هر موضوع دیگه ای که حاشیه ی اون برامون مهمتر از خود اون موضوعه). در واقع از "ساز" استفاده میکنیم تا اسم "ایرانی" رو ببریم بالا، نه اینکه از "ساز" استفاده بکنیم که "کار موسیقی" خودمونو ببریم بالا. همیشه دنبال اینیم که از نردبون یه چیزی یا یه کسی بریم بالا و بگیم: "من هستم". غافل ازاینکه مخاطبینمون هیچکدومشون اصلاً به هیچ جای بدنشون هم نیست که بدونن هارپ یا هر ساز دیگه از از کجا اومده. اونها فقط مدام ساز میزنند، ما مدام حرف میزنیم. اونها کار میکنند، ما به گذشته های خیالیِ خودمون دل خوش میکنیم (مثل سندرمِ کورش کبیر). همیشه کسانی دنبال Bold کردنِ گذشته ی خودشون هستند، که الآن چیزی برای ارائه ندارند.

    نکته ی جالبترِ ماجرا اینه که هارپ اساساً یک ساز اروپاییه و از قدیم همون هارپ بوده. همونطور که چنگ ایرانی هم از قدیم چنگ بوده، با این فرق که اروپایی ها روی سازشون کار کردند و الآن هم دارن استفاده میکنن. ولی در ایران نه تنها کسی روی چنگ کار نکرد، بلکه با گذشت زمان نایاب و منسوخ هم شد. در همه جای دنیا میشه سازهایی مشابه هارپ رو در تاریخشون پیدا کرد. در عراق، امریکای لاتین، افریقا، آسیای دور، آسیای جنوبی . . . فرق ما اینه که سریع از اون تشابه استفاده میکنیم تا بگیم اون ساز مال ماست. ولی مثلاً یه افریقایی نمیگه "اون هارپ همون Adungu ی ماست". در ویکی پدیا میتونید در مورد هارپ و سازهای مشابه محلی دراقصی نقاط دنیا اطلاعات زیادی گیر بیارید (البته در ویکیپدیای انگلیسی، نه فارسی!).

    Richard_Buchta_-_Zande_men_with_shields,_harp.jpg

    توجه شما رو جلب میکنم به جواب تنها نوازنده ی حرفه ای هارپ ایران، خانم آذرنوش صدرسالك، در مورد خواستگاه هارپ:

    "اين ساز به هيچ روی ايرانی نيست. هارپ‌ سازی است خارجی و زادگاهش يونان بوده و امروزه در اركستر سمفونيك‌ های دنيا مورد استفاده قرار مي‌گيرد و هيچ نسبتی با ايران و چنگ ندارد. چنگ در ايران‌ سازی بسيار كوچك با چند سيم بوده كه در زمان ساسانيان و باربد و نكيسا كاربرد داشته است. میگويند كه هارپ تكامل پيدا كرده چنگ است، در صورتی كه اين گونه نيست و همه سيستم هارپ با چنگ متفاوت است و اصلاً امروزه كسی تا كنون ساز چنگ را از نزديك نديده است تا بتواند در مورد چند و چون آن چيزي بگويد، از ساز چنگ تنها تصاويری در كتاب‌ها و نقاشیهای گذشته به دست آمده و خود من هم چنگ را از نزدیک نديدم و نمیدانم چگونه‌ سازی بوده است. اما به هر روی هارپ‌ سازی است اروپايی."

    این گفتگو رو در اغلبِ سایتهای ایرانیِ مربوط به موسیقی میتونید گیر بیارید.

    حتی اگر هم هارپ خواستگاه ایرانی داشته باشه، ضرب المثلِ "از فضل پدر تو را چه حاصل" کاملاً مصداق پیدا میکنه! الآن چی داریم؟ همون "چنگ" قدیمی رو هم نداریم. از این همه استقبالی که امروزه از طرف مردم ما برای همین هارپ میشه، پیداست که این نوع ساز چقدر محبوب بوده برای ما!
    Soheil Monfared, stefan, pe32_64 و 1 کاربر دیگر از این پست تشکر کرده اند.